In het NRC van afgelopen zaterdag staat een interview met Gert Jan Theunisse. Morgen (maandag) komt hij - als alles goed gaat - hier op bezoek. Dit is een kopie van het artikel:
Liever sterven in het harnas
Nog geen zes jaar nadat hij hoorde misschien wel nooit meer te kunnen lopen en fietsen, maakt Gert-Jan Theunisse zijn rentree in de wielersport. De 40-jarige patiënt van een partiële dwarslaesie gaat zich toeleggen op marathons mountainbike.
Door Jaap Bloembergen
Een kale schedel, een nieuwe vriendin en een huis op Mallorca. Verder lijkt er weinig veranderd in het wielerleven van Gert-Jan Theunisse. Hij is nog even bezeten van de fiets als voor zijn ongeluk in 1997. Hij raakte bij een trainingsritje in de Franse Alpen na een botsing met een auto verlamd aan zijn onderlichaam. Hij moest zich in een rolstoel voortbewegen. Hij kon de fiets voorgoed in de schuur opbergen, dachten de artsen. Zij onderschatten zijn doorzettingsvermogen. Morgen rijdt hij een wedstrijd op een mountainbike in Berlicum. Gert-Jan Theunisse is met recht een medisch wonder.
Dezelfde artsen die hem zes jaar geleden als toerrijder hadden opgegeven, verklaren hem nu voor dertien procent blijvend invalide. De patiënt over zijn mankementen: ,,Ik heb altijd wel ergens pijn. Soms is mijn linkervoet net een ijskast en mijn rechtervoet heel warm. Ik kan ook niet in een rechte lijn lopen, alsof ik dronken ben. Op het strand wandelen met blote voeten is een probleem. Traplopen ook. 's Nachts beginnen mijn benen soms als een gek te klepperen. Dan krijg ik van die spastische aanvallen. Heel apart.''
Hij is gedeeltelijk verlamd en toch in staat de marathon van Zuid-Afrika te lopen. De professoren stonden er versteld van, vertelt hij trots. Samen met zijn vriendin voltooide hij de klassieke afstand over 42.195 kilometer in een tijdsbestek van precies drie uur. Het is al weer bijna een jaar geleden dat hij de zoveelste overwinning op zichzelf behaalde. Zes weken van intensieve voorbereiding gingen aan de hardloopwedstrijd vooraf.,,Het leek mij zo mooi om dat een keer mee te maken'', vertelt hij over zijn ervaringen in Kaapstad. ,,Conditioneel was het een makkie, heel grappig. Maar na 35 kilometer wilden mijn benen niet meer. Wat had ik een pijn in mijn poten! Na de finish moesten we nog twee kilometer naar ons huisje lopen. Ik kon niet meer. Nadien heb ik weken niet normaal kunnen lopen. Een rondje rond het huis was al een overwinning. Ik moest zonodig weer iets extreems doen.''
Gert-Jan Theunisse is altijd een buitenbeentje geweest. Als kind spiegelde hij zich aan verhalen over indianen. Hij cultiveerde later de vechtfilms van Rambo. Onder het mom: 'wie een heel leger kan verslaan, kan ook een wielerkoers naar zijn hand zetten'. Hij ging op een spijkerbed liggen en beukte met zijn hoofd tegen de muur. Als junior monteerde hij vislood aan zijn spaken, om de pedaalwenteling te verzwaren. Als beroepsrenner leefde hij als een monnik. ,,Ik had een soort bijgeloof, dat een prof niet mocht lopen. De hond uitlaten was taboe. Ik kwam zo min mogelijk mijn bed uit. Ook niet voor het eten. Ik ben nu iets normaler bezig. De scherpe kantjes zijn er af, hoop ik. Ik laat nu wel de hond uit en eet gewoon aan tafel of op de bank.''
Zijn lichaam is voer voor chirurgen en internisten. Vóór de partiële dwarslaesie zag zijn medisch dossier er al indrukwekkend uit. Botbreuken en inwendige kwetsuren wisselden elkaar in rap tempo af. Hij brak teen, voet, enkel, kuit, dij, knie, ribben, neus, kaak, vingers, pols, elleboog, sleutelbeen. Hij had ook een maagzweer, een hersenschudding, een longontsteking en een gezwel tussen de benen. Hartritmestoornissen waren voor hem aanleiding in 1995 te stoppen met wielrennen. Een lichte hartaanval in 2000 is voorlopig het laatste bedrijfsongeval. Over de ritmestoornissen kan hij nu smeuïg vertellen.
,,Ik had op het laatst 240 hartslagen per minuut. Hij bleef gaan. Hij tikte zo snel, dat je nog maar één lange tik hoorde. Ik donderde telkens tegen de grond. Dan lag ik weer ergens langs de kant van de weg en moesten ze me weer oprapen. Op den duur was dat niet gezellig meer. Ik wilde als gezonde sportman ook gezond kunnen stoppen. Dat hart is na een klein akkefietje in 2000 nu weer helemaal in orde. Ik zou het twee keer per jaar moeten laten controleren. Maar sinds ik op Mallorca woon, is het er niet meer van gekomen.''
Geruchten over overmatig dopegebruik - hij werd in 1990 een jaar geschorst wegens een te hoog testosterongehalte - heeft hij te vuur en te zwaard bestreden. Hij had een afwijkende hormoonhuishouding, luidde zijn diagnose. Hij spendeerde bijna een jaarsalaris om zijn gelijk te halen bij juristen, ethici en endocrinologen. Hij bleef omstreden. Een jaar eerder werd hij nog toegejuicht op de Alpencols. Hij was de berggeit met de lange manen die duizenden Nederlanders in hogere wielersferen bracht. Zijn woeste blik en zijn soepele pedaaltred waren een lust voor het oog. Hij won de bolletjestrui als beste klimmer in de Tour. De massale aandacht kon hem matig boeien. ,,Als ik van de fiets stap, is de lol er af'', verwoordt hij nu zijn ongewijzigde wedstrijdmentaliteit. ,,Die poespas kan mij gestolen worden.''
Een wielerwedstrijd duurt voor Theunisse langer dan de weg van de start naar de finish. Hij rijdt rustig honderd kilometer heen en honderd kilometer terug, als hij in de tussentijd een parcours van tweehonderd kilometer moet afleggen. Hij mag niet te lang op adem komen. De opgevoerde motor moet toeren blijven draaien. Hij trotseert de oneffenheden in zijn stramme lijf. Pijn is fijn. Liever sterven in het harnas - op de fiets - dan als een kasplantje naar buiten staren. Zijn vechtersmentaliteit heeft hem tijdens de herstelwerkzaamheden overeind geholpen.
,,Iedereen zag mij na het ongeluk al in een karretje zitten, behalve ikzelf'', refereert hij aan het ongeluk in 1997. ,,De rolstoel is een drempel, waar je liever niet in gezien wordt. Ik had van die grijze olifantenpoten, net als bij een lijk. De zenuwen hingen met een dun draadje aan elkaar, dat is mijn geluk geweest. Ik heb zes maanden in het revalidatiecentrum gezeten en altijd geloofd in een goede afloop. Als je gewend bent acht uur te fietsten, stelt vier uur revalideren zonder een druppel zweet weinig voor. Ik was fanatieker dan de andere patiënten. Als zij koffie gingen drinken, was ik bezig.''
De stoïcijn kende zijn emoties toen hij voor de eerste keer een teen voelde tintelen. ,,Ik was zo blij met mijn voeten te kunnen schuiven, dat ik bijna een feest zou geven.'' Hij zat ,,hele middagen te kloten'' in het krachthonk en is gaan experimenteren met een 'spinfiets' waarop hij geen kracht hoefde te zetten. Zo kon hij weer heel voorzichtig een trapbeweging maken. Hij oefende dertig uur in de week, hoewel hij in die tijd ook een drukke baan had. ,,Als ik door een jetlag niet kon slapen in een Amerikaans hotel, ging ik midden in de nacht een beetje hardlopen.''
Zijn drukke baan behelsde een managersfunctie bij een Amerikaans sponsorteam voor mountainbikers. Hij betaalde de tol voor de combinatie van patiënt en bedrijfsleider. Hij werd naar eigen zeggen belazerd door zakelijke partners en kwam steeds meer geld tekort om zijn renners te betalen. Hij kreeg een lichte hartaanval, lag enige uren in coma. Het akkefietje van 2000. ,,Ik was altijd moe. Het moest wel in de soep lopen. Alle ellende stapelde zich op. Enkele lieden kwamen hun afspraken niet na. Ik had veel geld geïnvesteerd, maar toen sommige contracten niet werden nageleefd, moest ik buiten mijn schuld mensen ontslaan. Voor hen was ik de gebeten hond. Dat heeft me nog het meeste pijn gedaan.''
Aan zijn oren hangen oorringen. Op zijn bruinverbrande spierbundels prijken tatoeages. Lachen gaat hem niet makkelijk af. Als een bezetene staat hij elke dag op de Powerplate, een trilplaat die het lichaam letterlijk door elkaar schudt en de spiermassa in snel tempo versterkt. Het apparaat is vooral populair bij ouderen die hun conditie zonder veel tijdverlies op peil willen houden. Voor Theunisse is het een wondermiddel gebleken. Zonder de Powerplate zou hij nooit zo fit zijn geworden. Begeleid door keiharde rock werkt hij zich dagelijks in het zweet.
,,Zo'n trilplaat is stervensduur, ik geloof wel negenduizend euro per stuk. Ik kreeg hem in dezelfde tijd als Johan Cruijff. Vanessa heeft er ook een thuis. Zij heeft alles mooi strak laten trekken.'' Hij vertelt over het contact met haar man: Hans Breukhoven, de baas van Free Record Shop. Hij is sponsor van Theunisse, net als Guus van der Meer, de man achter de Powerplate. ,,Ik heb veel aan Guus te danken en hem een jaar na de aanschaf gebeld over mijn vorderingen. We willen samen wat gaan betekenen voor de gehandicaptensport. Dat is geen commercieel lulverhaal. Ik zou iets willen doen voor de mindervaliden die minder geluk hebben gehad dan ik. Maar het moet wel van twee kanten komen.''
Hij is verslaafd aan lichamelijke inspanningen. Met zijn vriendin en zijn herdershond loopt hij kilometers over de rulle zandstranden van Mallorca. Met z'n tweeën fietsen ze het halve eiland rond. Vaak ook traint hij in zijn eentje, hoewel hij zonder Nancy minder mens is. Zij is pas afgestudeerd als psychotherapeute. Gert-Jan was een dankbaar studieobject. Zij was zijn steun en toeverlaat toen hij na de revalidatie een mentale terugslag kreeg. Hij kent de oorzaken.
,,Werk, privé, gezondheid: ze gingen alledrie de foute kant op. Dan blijft er weinig meer over. Dankzij Nancy ben ik een nieuw leven begonnen. Zij is een sportvrouw en weet precies wat ik voel van binnen. Ik ben dankzij haar veel meer mens geworden. Ik heb weer oog voor wat er verder speelt in het leven. Ik was nooit geïnteresseerd in politiek. Maar sinds ik op Mallorca woon, heb ik geen debat gemist. En op zaterdagavond zit ik net als elke domme Nederlander naar Idols te kijken.''
Ondertussen bereidt hij zich voor op de ultieme uitdaging: de marathon voor mountainbikers, de zwaarste discipline in de wielersport. In Duitsland, Oostenrijk en Zwitserland trekken de wedstrijden over zeven á acht uur tienduizenden toeschouwers. Theunisse zal zich weinig van het publiek aantrekken, hij hoeft alleen zichzelf iets te bewijzen. Eind augustus hoopt hij mee te doen aan het wereldkampioenschap. Hij heeft geen idee hoe hard de rest gaat. De bergen en bossen op Mallorca zijn op maat gesneden voor deze vorm van zelfkastijding. Het Spaanse eiland is het ideale oefenterrein voor wegrenners én mounbikers. Overal kom je fietsers tegen.
,,Je moet je zelf toch telkens een doel blijven stellen'', verklaart hij zijn overgang naar de ultralange dikke bandenwedstrijden. ,,Het kortere werk wordt lastiger. Ik ben een diesel die steeds langzamer op gang komt. De laatste omloop rijd ik sneller dan de eerste. Ik kan ook niet meer zo soepel om de boompjes heen laveren. Het lijkt me machtig mooi helemaal in m'n eentje te sterven op de fiets, rivieren over te steken en domweg de pijltjes te volgen. Ik ben een natuurmens en val liever op mezelf terug dan op ploegmakkers, zoals in de gewone wielersport. Hoe vaak ik niet de sterkste was en toch niet heb gewonnen, heel frustrerend! Mountainbiken is een soort tijdrit, een gevecht van man tegen man. En daarom eerlijker.''
